De Amerikaan

Aa’j noar verloop van tied in de VS niet veuruut koomn qua werrek en salaris dan is ‘t ’n bekkelerd en muujlijk bestoan. Minimumloon was toen iets van 4 dollar veertig per uur, now, twinteg joar laeter vier dollar tachteg ongeveer, ofhankelijk van welke stoat aa’j ’t over em. Gien wonder dat iederiene twie baenn ef. Pas aaj veur Amerikaann modaal, dertegduuznd dollar per joar verdiendn, dan kwam ie ’n bietien uut de gevaarn zone. Maer al die

trailerparkn met blekkn kärreväns woar as ek toen ook in woonde wörn bevolkt deur meinsn die nooit van eur leevm modaal zulln verdienn. Aaj noar ’n goeie skoele willn muuj goed geld meeneemn, of ie muun uutblinkn as sporter, zoas vuule zwerte kienders, die krieng dan ’n beurs, maer lukt oe dat niet, dan koom ie niet gauw verder. De Amerikaanse droom is iel mooi, maer veur maer weineg meinsn te verwezelekn. An d’aandere kaante, as ie in dit laand s’mörns de kraante nog rondbrengn, en ’s middegs ej ’n lumineus idee umme goed geld mee te verdienn, dan ku’j ook ’n twiede Donald Trump wörn. Et mooie d’r van is dat oaste gien iene oe dat misgunt. En dat is in Nederlaand wel ies aanders.                                                                                            Deur slechte loonn, en dure verzekeringn is de amerikaan vuule meer behept met geld dan ’n europeaan. Dat kump ook deur dat wij ier veur alles wel ’n fonds of ’n pöttien em van de regerege zodat gien iene buutn de boot vält. Umme te zörregn t’aaj in de VS niet buutn de boot vaaln muuj geld em, en doar bin ze altied mee bezeg. Neks vekaansiegeld, en ’n deurbetaelde vekaansie van twie weekn die spaer ie over vuuf joar zellef bij mekaere, sigare uut eingn deuze.  En um dat ze toch greeg zichzellef gien luxe willn ontzaegn koopn vulle meinsn alles op de pof. Tot an ’t kerpettien van twieonderd dollar an toe, ie kunn ier alles koopn op ofbetaelege. Zie bin dus ook konstant bezeg met oflössn, en dan beginn ze ergns aanders weer met geliend geld wat aanders te koopn.’t Iene gat wörd met ’t aandere evult. En aaj ’n creditcard willn dan muuj eerst skuld em. Want aa’j skuld em dan muuj oflössn, en aa’j oflössn dan muu’j wel inkomstn em, want ie em tenslotte skuld, deur t’aaj inkomst em en skuld maag ie ’n koarte anvroagn. Al verdien ie ’n tonne in ’t joar, aaj gien skuld em, gien creditcard. Volg ie ’t nog? Dus ek piste noast ‘t pöttien, ek adde wel skuld maer bij de Rabo in Gaellemuun, en dat telt niet. Maer et is niet ändeg, gien creditcard want aaj  ’n keer ’n otel willn boekn dan  krie’j gien poot an de gront. Krommere redenering bestet niet mer zo get ’t nog steeds.
En alles muut groot weenn, koelkastn woar aaj in kunn woonn, badkaemers as balzaeln. ’n Gewone amerikaanse owto ef standaard ’n zescilinder moter, alles muut onbenulleg vuule pk’s em want aanders bi’j ’n waettien. In de supermaerkt krieg ie botter in ’n twieliter pot, mellek in ’n vier liter jerrycan, ’n zak chips van ’n kilo, alles is vuule en groot. Et eetn van de macDonalds is goedkoop, en dus eetn al die aerreme sloebers doar, en bin ze vaeke veerteg kilo te zwoar of meer. Maer wee oen gebiente aaj ’n segrettien opsteekn bi’j ze in de buurte, dan krie’j ’n preke van ’n weke.
Verde bin ze machteg esteld op gemak. Ie kunn ’t zo gek niet bedeinkn of zie em d’r wat veur emaekt. Neks Mensendieck, gewoon ’n massageluie stoel, met klapbaenkien veur de bienn, en luidsprekers in de eufdstuun, want ie zoln oe ies verveeln. An board van de amerikaanse luchtvaartmaaskappijen leg altied de ‘Skymall’, ’n glaanznd blad vol met prulln. Grafzerrekn veur oen overleedn ond of katte, met sfeermuziek d’r in,  rubbermattn veur in de graezie, met blokkn op ’t einde, zo dat as ie de graezie in riedn, d’r niet gelieke an d’aandere kaante weer uut kacheln, goat zo maer deur. Pleebörstels met ’n elektries draeinde kop, batterijen bijgeleverd, ie kunn ’t zo gek niet praekkeziern of zie em d’r wat veur. Toen ek in Detroit woonde addn ze de twiefelachtege eer dat ze eerste begraffenis aula addn met condoleance drive thru. Zo aa’j bij de Mac ’n amburger aeln, tewiel aaj umme ’t gebouw en riedn, wat in ’n microfoon skroewn, now, dat kan ier ook bi’j de rouwnde femilie. Ie trekkn de lae met ’t condoleanceregister noar buutn, kladdern d’r wat in, gooin d’r ’n troane overen, of ’n reusien wat verdreugt en al op ‘d achterbaanke lag, ’t muut wel in de lae passn,  gas d’r op, en  met giernde baandn noar de volgnde ofsproake, en die muut dan wel geld oplevern, want al te vuule van dit soort sociale uutstaeppies en ie riskeern ontslag.
Ek ad ’n student die zat op zien zestiende al d’iele dag aepestoned op skoele, wiet rookn achterin d’owto van ’n vrientien. Toen ek zee dat ek nog nooit ’n joint in mien snufferd ad aar kon ie mij niet geleuvn. ’t Probleem is dat ze in de VS zo verskrekkeluk spasties doen over drugs, dat die tieners deinkn, now, dat is vaste iel spaennd dan, dat wil ek em. En in Nederlaand ku’j ’t overal kriegn, en de miestn taeln d’r niet noar. En zo is ’t net met draank. Eur opstelling is zo preuts dat iederiene de katte in ’t duuster knep. Sex wörd niet over eproat, maer zie em de grootste pornoindustrie van d’iele weerld. Ja, ’t is ’n apert völlekien, maer ek mage ze wel, zie bin niet bange uutevaaln, en bij zo vrijposteg dat aaj altied ’n preutien met ze kunn’ maekn. Aaj tien menuutn met ze babbeln over ’n biertien bi’j gelieke eur ‘best friend’, en aaj ze dan de volnde dag teegnkoomn in de supermaerkt en ie zaegn ‘uj’, dan kiekn z’oe an as of aaj ’n marsmaennechien bin. Maer ja, de miestn em dan ook  ’n andachtspänne van ’n kiepe met alzheimer, dus wat wi’j.
Et is ook ’n nomadisch völlekien, zie veruuzn vaeke en dwaers ’t iele laand deur. Op zuuk noar ’n beter bestoan. Deurdat tot noa de Twiede Weerldoorlog iederiene deur de zogenaemde ‘melting pot’ ging is et ook een raer mengelmoesien ewörn. Deur dat melting pot gedoe em Iern, Italiaann, Duusers, Scandinaviërs, zwertn, indiaann allemaole deur mekaere en laegn copuleern en ja, dan muu’j niet raer opkiekn aaj’ ’n soort van genetische mestbulte kriengn. D’iene ef ’n batterije as ’n cementwagen en d’aandere ef neks, of zie em gien lippn of juust lummels veur ’t eufd angn, en weer gien nekke, maer veruit, dat bin anloopprobleemn, dat is ’t gevolleg van wat nijs opbouwn, in ’n jonge saemnlevege, in ’n nije weerld. Ie kunn ook niet allemoale keezekoppn weenn’.