Bill & Bill  (dialect)

Twie meinsn met dezelfde veurnaeme, maer ’n iel verskillnd verael. ‘d Iene Bill was examinator veur de Amerikaanse Luchtvaartdienst, de FAA, en i’j nam vliegeksaamns of, van studentn van de vliegskoele woar ek mien opleiding volgde. Et was ’n körte, kaele man, die gien woord tevuule zol zaegn. As ie met ‘m in dat kleine Cessna vliegtuugien zaatn dan begon ie noa verloop van tied altied over ‘longevity’, oftewel de eignskap ’n laank leevn te leidn. Dan doelde i’j d’r op dat ie as student ’t vliegtuug niet ielemoale zuver en gecoördineerd bestuurdn, en dat zoiets energie kost, en dat kan oe in ’t slechtste geval noodlottig wörn. Zien bi’jnaeme was ‘Big Deal’ Bill, want i’j leut nooit ’n student zakkn. Nee, dan ging ie noar de instrukteur en dan kreeg die d’r van langes, umdat die de student niet goed genog veurbereid ad veur ’t eksaamn. Eksaamn? Big deal...
Big Deal Bill
Bill Watson was  vrogger jachtvlieger ewest in de Twiede Weerldoorlog. I’j wus alles van ’n laank leevn leidn, woar as ie statisties gezien nooit older as ooguut neegntiene ad kunn wörn, net as zien moatn, die toen boovn ons laand of boovn België of de Noordzee deur de nazi’s uut de lucht wördn eknald. Maer doar was ie dan, Bill, en ’n iel enkele keer wol ie wel ies wat vertelln over die tied dat i’j bezeg was de Duusers weer terugge noar eur laand te jaegn. Dan öngn al die jonge gaessn uut Olland an zien lippn, doar in de kantiene van de skoele.  I’j ad eleugn over zien leeftied umme in de Amerikaanse luchtmacht toe eloatn te wörn, want i’j was bange dat as ie d’r ien keer in kon, d’oorlog veurbi’j zol weenn. Dus op zien zeumtiende kreeg ie ’n P 51 Mustang mee um de vijaand op zien falie te geevn. Zo ad ie boovn ons laand de anval inezet op ’n goederntrein, maer i’j ad emist, en toen mos ie deur noar zien ‘secondary target’, ‘t twiede doel. Want aa’j weer teruggegoan um ze in oen saggerijn over de eerste misser  nog ies op de duvel te geevn, dan stoan ze oe op te wachtn, en dan löp ’t vaeke slecht of. Laeter ad ie nog stroaljaegers evleugn in de Korea campanje en doarna spesjale operaasies in Vietnam. De man ad ’n enörme stoat van dienst. Iederiene ef ’t altied over respekt, maer Bill was ’n stille autoriteit, die kreeg dat respekt zo wel, zonder ’t te eisn. En toen, in de opleiding in 1988, beunde i’j wat bi’j as examinator, umme zien maegere pensioentien wat an te vulln. Zo vuule edoan, umme trots op te weenn, en dan zo muun sappeln.
Bill uut Canada
‘d Aandere Bill was mien collega toen ek op ’t Caribische eilaand Dominica werrekte. Bill Gillies was Canadees, kwam uut Vancouver, en kwam mi’j in ’92 op zuukn, in de lente, toen ek net mien eerste  baene as copiloot op de DC 10 versierd ad, bi’j Martinair. Bill wilde noar Arnhem, noar Oosterbeek, want doar ad zien ome evöchtn in operasie Marketgarden, et fameuze verael van een Brug te ver.  Bi’j ’t Airborne museum leupn wi’j ’n olde man teegn ‘t lief die zien dienstn anbeud as gids. ’t Was ’n olde Skot, die ook in de slag um Arnhem evöchtn ad, gewond was eraekt en noa de oorlog was etrouwd met ’n Nederlaans maegien. Mien moat wilde wel met de gids mee, dus kreupn wi’j in zien olde Opel Rekord. Woar zien rechteraand ezeetn ad doar ad ie now ’n grote stoaln oake, doar skaekelde i’j mee. I’j vertelde dat ie net uut et zieknuus was ontslaegn, doar addn ze ‘m ’n stukkien granaatskerreve uut de oorlog weg ‘aeld. Op de vroage woar dat stuk ezeetn ad begon ie te lachn, en zee dat ’t al die tied in zien rechter balle ezeetn ad. D’Olde keerl skudde zo van ’t lachn dat ie ’n oestbuie kreeg. Toen ie was uut ‘oest stak ie de braand in ’n sigaartien. Bill maekte nog ’n opmerking over zien oestn en dat rookn, maer et kon d’olde Skot niet deern, want i’j was op drie’ntwinteg(!) plaesn gewond eraekt in de slag um Arnhem, dus ’n segare meer of minder deu d’r niet toe. Al proatnd  toerdn wi’j langs de landingsveldn van de grote zwevers, de loopgraevn, die ier en doar nog vaag te zien waarn. Op de terugweg vreug de gids of wi’j nog langs de militaire begraefplaese wildn. Et oefde van mi’j niet, maer Bill wilde doar wel kiekn. En dat is goed veur mi’j ewest, en dat zol iederiene muun doen, want et ef op mi’j ’n onuutwisbare indruk noa eloatn.
’t Ultieme offer.
Wi’j leupn tussn rij’n en nog ies eindeloze rij’n van witte stienn. Ek keke noar de opskriftn, en laze de rangn, en naemn, en wat mi’j op veul dat d’r gien iene tussn laag die older was as ek op dat moment. Zesentwintig. Zie kwaamn uut Pooln, uut Canada, uut plaesies in Manitoba en Saskatchewan, uut  Engelaand, en uut Amerika, uut West Virginia en Nebraska, Wyoming of Florida. Uut ezwaaid deur eur familie umme nooit meer terugge te koomn, umme te sneuveln op ’n slagveld bi’j ’n plaese woar ze nog nooit van eurd aarn, zodat ie en ekke now in vrij’eid kunn leevn. Dat moment doar maekte ’n ongeleufeleke indruk op mi’j. Ek keke noar  de graevn van jonges die ooit vol leevnslust eur ‘homeland’ verloatn addn, woar ze opgruuidn, femilie addn, miskien wel verkering, saemn barbekjoedn en dan met de moatn in  d’ owto  sprungn umme nog eempies wat bier ’t aeln bi’j de winkel op d’oek. Of zeiln met eur maegien op ’t waeter van de Chesapeake baai. Umme te eindegn in de Ollaanse klei, zonder ooit ècht ofskeid eneumn te em. Verder dan ooit van alles wat ze dierber was. Met ’t allesvernietegnde Duuse metaal nog tussn eur bottn laagn doar de eindeloze rij’n, die dat ultieme offer ebracht em. ’t Leevn veurbi’j veur dat et nog maer goed en wel begunn is.
Ek bin niet gauw stille, maer toen waar ek stille. ’t Is amper te bevattn wat die meinsn edoan em. ’n Fenomenale gedenkplaese van verdriet um verleurn jonk leevn, moed, piene, en ongetwiefeld de doodsangst van ‘n slagveld, zo’n begraefplaese. Doar leup ek dan,  met mien iele leevn nog veur mi’j, vanalles veur mekaere ebokst woar zie nooit meer an toe zolln koomn.  Die middeg in ’t veurjoar is as ’n monument in mien geheugn ebleevn, zodat ek nooit vergete, ondaanks dat ek 4 mei en de twie minuutn wel ies vergeetn bin, as ek erns aanders ware dan in Nederland.