GENEMUIDEN/STAPHORST - Op woensdag 3 oktober presenteert de IJsselacademie Dwangarbeid in Staphorst. Joodse werkkampen in Staphorst en Rouveen. Het boek is geschreven door Gert-Jan Westhoff. De presentatie vindt plaats in het gemeentehuis van Staphorst, waar de directeur van de IJsselacademie, Jos Mooijweer, de eerste twee exemplaren van de nieuwe publicatie zal overhandigen aan mevrouw W.H. Maij, gedeputeerde van (onder meer) Cultuur, en aan de burgemeester van Staphorst, de heer J.D. Alssema. Eén van de sprekers is Guido Abuys, conservator van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Hij plaatst de Joodse werkkampen in een historisch perspectief en een breder kader.

Dwangarbeid in Staphorst beschrijft één van de meest dramatische episodes uit onze geschiedenis. Vanaf begin 1942 worden vanuit het gehele land duizenden Joodse mannen naar zogeheten werkverruimingskampen in de noordelijke en oostelijke provincies gestuurd. Daar moeten zij vooral ontginningswerkzaamheden verrichten. In totaal 344 mannen komen terecht in kampen in Staphorst en Rouveen. Conrad, Beugelen en Het Wijde Gat waren de namen van de voormalige werkkampen. Ze werden opgericht in het kader van de werkverschaffing in de jaren ’30, maar dat die kampen in 1942 zijn gebruikt bij de deportatie van de Joden, was in Staphorst bijna vergeten. Een groot aantal interviews met oudere Staphorsters bracht daar verandering in. Aan de basis van Westhoffs onderzoek liggen naast interviews ook ooggetuigenverslagen, originele handgeschreven brieven uit de Staphorster kampen, oproepformulieren en foto’s. Bijzonder waardevol zijn de verslagen van drie mannen die, na de werkkampen in Staphorst, de concentratiekampen hebben overleefd.

Westhoff plaatst de Staphorster kampen in hun context door te vergelijken. Ten eerste met de andere Joodse werkkampen in Nederland. Daarnaast met soortgelijke kampen ter hoogte van Groningen en Drenthe, net over de Duitse grens. Ook de besluitvorming voorafgaand aan de oprichting van de werkkampen en rond de daarna doorgevoerde aanscherpingen, wordt systematisch onderzocht. Het Staphorster verhaal is zodoende ingebed in het geheel van de Jodenvervolging.

Het dieptepunt is de wegvoering in de vroege morgen van 3 oktober 1942. Alle werkkampen in Oost-Nederland worden op die dag leeggehaald. De deportatie gaat via Meppel en Westerbork richting concentratie- en vernietigingskampen in Polen. Vijf dagen na de wegvoering uit Staphorst worden de eerste mannen in Auschwitz vergast. Anderen maken een onbeschrijflijke tijd door en komen om in diverse concentratiekampen. Slechts zes van de 344 mannen overleven de verschrikkingen. De namen van 191 van hen zijn achterhaald. Van velen is de plaats van sterven niet bekend.

Het bijzonder vormgegeven Dwangarbeid in Staphorst geeft in verhalen en foto’s de slachtoffers hun naam en gezicht terug. Het boek ontrukt de omgekomenen aan de vergetelheid en is als zodanig voor hen een monument.

Over Gert-Jan Westhoff

G.J. Westhoff (1974) is onderwijzer en voltooide aan de Christelijke Hogeschool De Driestar de opleiding tot leraar geschiedenis. Hij schreef over de historie van Genemuiden en Staphorst. Onder het motto: ‘Verover je Eigen Omgeving’ hebben in 2008 de leerlingen uit groep 7 van de Prins Mauritsschool in Staphorst onderzoek gedaan naar de Joodse werkkampen in Staphorst en omgeving. Dit leidde, in samenwerking met het Historisch Centrum Overijssel, tot een expositie die op diverse plaatsen veel bezoekers heeft getrokken. De expositie werd in 2009 met het toekennen van de Overijsselse Onderwijsprijs genomineerd voor de Nationale Onderwijsprijs.