Wat is de termijn voor actio pauliana?
Geplaatst op: 23 juni 2026
(Adv.) Een schuldenaar schenkt vlak voor zijn faillissement zijn huis aan zijn broer. Of hij verkoopt zijn bedrijfsauto voor een fractie van de waarde aan een vriend. Als schuldeiser sta je dan met lege handen tenzij.. je de actio pauliana inroept. Maar dat moet je wel op tijd doen.
Welke termijn geldt, hangt af van de situatie. Gaat het om een faillissement of niet? En wanneer begon de termijn precies te lopen? Die vragen beantwoorden we hieronder stap voor stap.
Wat is actio pauliana?
Actio pauliana is een juridisch middel waarmee schuldeisers een rechtshandeling van een schuldenaar kunnen aanvechten. Het doel is het ongedaan maken van transacties die hun verhaalsmogelijkheden hebben verkleind; denk aan schenkingen, goedkope verkopen of onderlinge verrekeningen.
Het middel staat in artikel 3:45 van het Burgerlijk Wetboek. Bij faillissement geldt een aparte regeling in de Faillissementswet, artikelen 42 tot en met 51. Beide varianten hebben hetzelfde doel, maar werken op een andere manier en kennen andere termijnen.
De actio pauliana stamt uit het Romeinse recht, waar het al diende om frauduleuze vermogensoverdrachten terug te draaien. Dat het middel eeuwen later nog steeds bestaat, zegt iets over hoe hardnekkig dit probleem is.
Wanneer kun je een beroep doen op actio pauliana?
Volgens Legals kun je de actio pauliana inroepen als een schuldenaar vermogen heeft weggesluisd terwijl hij wist (of had moeten weten) dat jij daardoor minder kans maakte om je vordering te verhalen. Dat kan via een schenking, een te goedkope verkoop of een schijnconstructie.
Buiten faillissement roep jij als schuldeiser de pauliana zelf in. Binnen faillissement doet de curator dat namens alle schuldeisers gezamenlijk. De curator treedt dan op als bewaker van de boedel en kan transacties uit het verleden aanvechten.
Wat zijn de voorwaarden voor een geslaagd beroep?
Voor een geslaagd beroep op de actio pauliana moet je aan vier voorwaarden voldoen. Er moet een rechtshandeling zijn verricht, die handeling moet onverplicht zijn geweest, jij moet als schuldeiser daadwerkelijk benadeeld zijn, én de schuldenaar moet hebben geweten of moeten hebben geweten, dat benadeling het gevolg zou zijn.
Wist de andere partij bij de transactie ook van de benadeling? Dan geldt de pauliana ook tegenover hem. Had hij dat niet kunnen weten, dan biedt de wet hem in sommige gevallen bescherming. De rechter weegt alle omstandigheden mee.
Welke termijn geldt voor actio pauliana buiten faillissement?
Buiten faillissement verjaart de actio pauliana drie jaar nadat je als schuldeiser weet hebt van de rechtshandeling én van de benadeling. Die twee dingen moeten allebei bij je bekend zijn voordat de termijn begint te lopen.
Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk is het lastig te bepalen wanneer die kennis er precies was. Wist je van de verkoop, maar nog niet dat de prijs veel te laag was? Dan begint de termijn pas te lopen op het moment dat je ook dat wist.
Wanneer begint de verjaringstermijn te lopen?
De termijn start niet automatisch op de dag van de transactie zelf. Hij begint pas te lopen op het moment dat jij (als schuldeiser) daadwerkelijk op de hoogte bent van zowel de handeling als de benadeling die daaruit voortvloeit.
Soms probeert een schuldenaar de transactie verborgen te houden. Kom je daar later achter, dan telt die vertraging in jouw voordeel. De termijn begint te lopen vanaf het moment van jouw ontdekking, niet vanaf de datum van de transactie.
Wat is de absolute verjaringstermijn?
Naast de relatieve termijn van drie jaar geldt er ook een absolute termijn van tien jaar. Die loopt vanaf de dag van de rechtshandeling zelf, ongeacht of je er al van wist. Na tien jaar vervalt het recht om de pauliana in te roepen, ook als je de transactie pas recent ontdekte.
Welke termijn geldt voor de faillissementspauliana?
Bij de faillissementspauliana spelen twee verschillende termijnen een rol. Allereerst de terugkijktermijn: hoe ver terug mag de curator kijken naar transacties die vóór het faillissement zijn verricht? Daarnaast geldt een verjaringstermijn voor de curator zelf om actie te ondernemen.
Die twee termijnen lopen door elkaar heen en worden in de praktijk vaak verward. Het is daarom nuttig ze apart te begrijpen, want ze dienen een ander doel en hebben andere juridische gevolgen.
Wat is de terugkijktermijn van één jaar?
De Faillissementswet hanteert als hoofdregel een terugkijktermijn van één jaar vóór de faillietverklaring. Transacties die in dat jaar zijn verricht en schuldeisers hebben benadeeld, kunnen door de curator worden aangevochten.
Voor rechtshandelingen om niet (zoals schenkingen zonder tegenprestatie) geldt een wettelijk bewijsvermoeden. De wet gaat er in dat geval automatisch van uit dat de schuldenaar wist dat schuldeisers benadeeld zouden worden. De wederpartij moet dat vermoeden dan zelf weerleggen.
Hoe werkt de driejarige verjaringstermijn voor de curator?
Naast de terugkijktermijn geldt voor de curator een verjaringstermijn van drie jaar. Die termijn begint te lopen vanaf het moment dat de curator de benadeling ontdekt, niet vanaf de datum van het faillissement.
Ontdekt de curator halverwege het faillissement een verdachte transactie van twee jaar geleden? Dan heeft hij nog drie jaar vanaf die ontdekking om actie te ondernemen. Dat geeft curatoren enige ruimte, maar het betekent ook dat wachten risico’s meebrengt.
Wat is stuiting en waarom is het belangrijk?
Stuiting onderbreekt de lopende verjaringstermijn. Zodra je stuit, begint er een nieuwe verjaringstermijn van drie jaar. Dat geeft je extra tijd als de procedure langer duurt dan verwacht of als er nog onderhandeld wordt.
Zonder stuiting riskeer je dat de termijn verstrijkt terwijl je nog bezig bent met het verzamelen van bewijs of het voeren van overleg. De gevolgen zijn dan onomkeerbaar: een verjaard recht kun je niet meer inroepen, ook niet als de benadeling overduidelijk was.
Hoe stuit je de verjaring?
Je stuit de verjaring door een schriftelijke aanmaning te sturen aan de wederpartij, of door een juridische procedure te starten. Die aanmaning moet duidelijk zijn: je moet aangeven dat je het recht op vernietiging voorbehoudt.
Start je een kortgeding of een bodemprocedure? Dan stuit de verjaring ook. De termijn loopt dan niet verder zolang de procedure gaande is. Raadpleeg een jurist als je twijfelt of jouw stuitingshandeling juridisch geldig is.
Wat gebeurt er als je de termijn mist?
Mis je de verjaringstermijn, dan vervalt je recht om de pauliana in te roepen. De rechter wijst je vordering dan af, ook als de transactie aantoonbaar onrechtmatig was en schuldeisers duidelijk zijn benadeeld.
De rechter toetst de termijn streng; er is geen ruimte voor uitzonderingen vanwege bijzondere omstandigheden of onwetendheid. Te laat is te laat en de schade die je daardoor lijdt, is vrijwel nooit te verhalen op de schuldenaar of de wederpartij.
‘Termijn hangt af van de situatie’
De termijn voor actio pauliana hangt af van de situatie. Buiten faillissement heb je drie jaar vanaf het moment van ontdekking, met een absolute grens van tien jaar na de transactie. Bij de faillissementspauliana kijkt de curator één jaar terug en heeft hij daarna drie jaar om actie te ondernemen.
Wacht je te lang, dan vervalt je recht — ongeacht hoe sterk je zaak inhoudelijk is. Twijfel je of de termijn nog loopt, of wil je de verjaring stuiten? Schakel dan tijdig juridische hulp in, want een gemiste termijn is niet meer terug te draaien.
